Goede palliatieve zorg bij patiënten met COPD vermindert IC-opnames
Geplaatst op: oktober 12, 2023
Goede palliatieve zorg bij COPD leidt tot minder opnames op de intensive care en geeft rust en duidelijkheid aan patiënten en hun naasten. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Johanna Broese dat zij deed vanuit Long Alliantie Nederland, Leids Universitair Medisch Centrum en Radboudumc. Zij promoveert op 17 oktober a.s op haar proefschrift: “From reactive to proactive: implementing palliative care for patients with COPD”.
Mensen met (ver)gevorderde COPD hebben een hoge symptoomlast, met name kortademigheid, vermoeidheid, angst en depressie. Kwaliteit van leven van mensen met (ver)gevorderd COPD is laag. Desondanks is palliatieve zorg bij patiënten met COPD (nog) niet gebruikelijk.
Onderzoek als onderdeel van COMPASSION-project
Vanaf 2017 deed arts-onderzoeker Johanna Broese promotieonderzoek naar de effectiviteit en implementatie van palliatieve zorg voor patiënten met COPD en hun naasten. Als onderdeel van het landelijke COMPASSION-project, een initiatief van Long Alliantie Nederland, Leids Universitair Medisch Centrum en Radboudumc, voerde zij meerdere studies uit met verschillende onderzoekdesigns. Doel van het COMPASSION project was om de palliatieve zorg voor mensen met COPD en hun naasten te verbeteren.
Naast de resultaten van haar onderzoek geeft Broese ook implementatietips voor de praktijk.
Weinig bekend over effectiviteit en implementatie palliatieve zorg COPD
In een landelijk vragenlijstonderzoek onder longartsen en huisartsen werd in kaart gebracht wat de huidige inhoud en organisatie is van palliatieve zorg bij COPD in Nederland.
Daarnaast werd de internationale literatuur doorzocht om op systematische wijze het bestaande wetenschappelijk onderzoek naar palliatieve zorginterventies bij patiënten met COPD te beoordelen. Uit deze studie bleek dat er nog maar weinig bekend was over de effectiviteit van palliatieve zorg bij COPD en hoe je dit het beste kan implementeren in de praktijk.
Bespreken palliatieve zorg geeft rust en duidelijkheid voor de toekomst
Om deze kenniskloof te dichten werd het COMPASSION-onderzoek opgezet. Acht ziekenhuisregio’s werden gerandomiseerd in een interventie- en een controlegroep. In vier ziekenhuisregio’s werden zorgverleners getraind in o.a. identificatie van palliatieve patiënten met COPD met behulp van de zogenoemde ProPal-COPD tool, communicatievaardigheden voor proactieve zorgplanning en dyspneumanagement. Tevens kregen deze zorgverleners toegang tot de online toolbox Passende Palliatieve zorg bij COPD (www.palliatievezorgcopd.nl) en handvatten voor implementatie van palliatieve zorg in de gebruikelijke COPD-zorg. Er werd geen verschil in kwaliteit van leven gemeten tussen de interventie- en controlegroep, maar er waren wel vaker behandelwensen gedocumenteerd en minder IC-opnames in de interventiegroep. In interviews waren patiënten, mantelzorgers en zorgverleners zeer positief over het proactief bespreken van wensen, zorgen, doelen en levenseindevraagstukken. Het geeft rust en duidelijkheid voor de toekomst, verbetert de patiënt-zorgverlener relatie en geeft veel werkvoldoening aan zorgverleners.
ProPal-COPD tool vergroot bewustzijn zorgverleners
Tot slot is de ProPal-COPD tool extern gevalideerd en zijn gebruikerservaringen onderzocht. Deze bleek niet precies overlijden te kunnen voorspellen, maar het systematisch screenen van patiënten met deze tool vergrootte wel het bewustzijn van zorgverleners zodat ze sneller het gesprek aangingen met hun patiënten.
Zorgstandaard COPD Longaanval met ziekenhuisopname
Palliatieve zorg bij COPD is één van de elementen in het door de Long Alliantie Nederland (LAN) ontwikkelde Landelijke zorgpad COPD longaanval met ziekenhuisopname. Het zorgpad is als Zorgstandaard opgenomen in het Register van het Zorginstituut en in de Richtlijnendatabank van Federatie Medisch Specialisten.
Verdediging
Op 17 oktober om 15:00 uur zal Johanna Broese haar proefschrift verdedigen in het Academiegebouw te Leiden (Rapenburg 73, Leiden). U bent van harte welkom om de openbare verdediging bij te wonen of te volgen via de livestream.
Het proefschrift kunt u downloaden via deze link. Als u een gedrukt exemplaar van het proefschrift wenst te ontvangen, vult u dan uw adresgegevens in via dit Google Form.
Voldoende bewegen extra belangrijk voor mensen met longziekten
Geplaatst op: september 8, 2023
Mensen met een longaandoening kunnen klachten zoals kortademigheid, benauwdheid en/of vermoeidheid ervaren tijdens fysieke inspanning. Fietsen of wandelen gaat ongemerkt langzamer, minder ver of minder vaak. Soms gaat ongemerkt de conditie achteruit en wordt inspanning steeds zwaarder. Dan kunnen klachten als kortademigheid toenemen.
Er is gebleken dat 60% van de mensen met een longziekte niet of niet genoeg bewegen¹. Bewegen kan er op verschillende manieren uit zien. Denk hiervoor naast sporten bijvoorbeeld ook aan tuinieren en wandelen met de hond. Maar is het voldoende, of wordt het (ongemerkt) steeds iets minder?
Vandaag is het wereldwijd “de dag van de fysiotherapeut” Wereld Fysiotherapie Dag (kngf.nl)
Extra aandacht voor fysiotherapie voor mensen met longziekten is hard nodig. Veel mensen weten namelijk nog niet hoe een fysiotherapeut kan helpen bij longziekten. Een fysiotherapeut kan uitstekend, samen met iemand met een longaandoening, kijken welke doelen op het gebied van het adem- en beweegapparaat er nog behaald kunnen worden. Voor COPD patiënten wordt dit, onder bepaalde voorwaarden, uit de basisverzekering vergoed.
Als de conditie of fysieke inspanning wordt beperkt door longklachten kan een fysiotherapeut mensen met een longziekte verder helpen. Denk bijvoorbeeld aan conditietraining, ademhalingstechnieken aanleren of leren hoe men een inspanning zo goed mogelijk kan uitvoeren. Wanneer mensen met een longziekte hier zelf weer mee aan de slag kunnen, kunnen ze in een reguliere sportsetting of zelfstandig verder gaan.
Binnen de Norm Bewegen, het advies om minimaal 150 minuten matig-intensief in te spannen verspreid over meerdere dagen, valt ook het doen van spierkrachtsoefeningen; minimaal 2 keer in de week. Zie voor meer informatie over deze Norm Bewegen bijvoorbeeld Beweegrichtlijnen – Kenniscentrum Sport en Bewegen. Spierkracht kan verminderen als mensen zich minder fysiek inspannen. Door gericht spierkracht te trainen, worden activiteiten makkelijker waardoor ze minder energie kosten; kortademigheid bij inspanning kan hierdoor verminderen. En dat draagt bij aan het ervaren van een betere kwaliteit van leven. Samen met een fysiotherapeut kan een plan worden gemaakt om de spierkracht te trainen; thuis of tijdens een sportactiviteit.
Het ervaren van kortademigheid, benauwdheid en/of vermoeidheid tijdens fysieke inspanning hoeft mensen met een longziekte niet tegen te houden om zelf, of met behulp van een fysiotherapeut, conditie en kracht te trainen. Het kan ze zelfs fitter, sterker en zelfstandiger maken.
Op de site van het LAN Bewegen en Longziekten – Long Alliantie Nederland vindt u meer informatie over het project “Bewegen en Longziekten.”
Auteur: Carlien Buurman, penningmeester VHVL VHVL (kngf.nl) en werkgroeplid “Bewegen en Longziekten.”
¹ Heins et al. 2018 / Koolen et al. 2019 / Nivel 2018
Afspraken gemaakt over verantwoord wisselen inhalatiemedicatie
Geplaatst op: september 5, 2023
Er zijn afspraken gemaakt over het verantwoord wisselen van inhalatiemedicijnen door Longfonds, Patiëntenfederatie Nederland, Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), Landelijke Huisartsenvereniging (LHV), de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT), Apothekersorganisatie KNMP en Zorgverzekeraars Nederland. De Long Alliantie Nederland was als toehoorder betrokken en heeft op meerdere momenten ledenbijeenkomsten georganiseerd.
Veel medicijnwissels
Aanleiding voor het maken van de afspraken is dat ongewenst wisselen van inhalatiemedicijnen te vaak voorkomt. Ruim 40% van de mensen met een longziekte die meedeed aan de jaarlijkse Nivel Longmonitor geeft aan dat zij in het afgelopen jaar één of meer keer gewisseld zijn van medicijn. De belangrijkste reden die wordt gegeven is dat het medicijn niet meer wordt vergoed door de zorgverzekeraar. Andere redenen zijn dat het medicijn niet meer goed werkte of niet meer verkrijgbaar was.
Nieuwe afspraken
De nu gemaakte afspraken zijn belangrijk om onnodig wisselen van inhalatiemedicijnen tegen te gaan. Als er tóch wisselingen plaats moeten vinden, bijvoorbeeld bij een tekort van een medicijn, dan moeten patiënten hierin goed worden begeleid.
De belangrijkste werkafspraken die zijn gemaakt gaan over het wisselen van inhalatiemedicijnen om niet-medische redenen voor bestaande patiënten.
- Zorgverzekeraars en apothekers mogen maximaal één keer in de vier jaar wisselen van inhalatiemedicijnen bij patiënten. Zij hoeven zich niet te houden aan deze afspraak als:
- het patent van een medicijn verlopen is;
- er tekorten van een medicijn zijn.
- Heeft de arts besloten dat er sprake is van een medische noodzaak (M.N.)? Dan schrijft zij/hij dit op het recept en mag er niet gewisseld worden.
Als er toch wisselingen nodig zijn, dan moet dit gebeuren in overleg met de patiënt en met goede begeleiding. Zo mag je verwachten dat arts, verpleegkundige, POH’er en/of apotheker uitleg geeft over de medicijnwisseling en dat duidelijke voorlichting wordt gegeven over het gebruik van het nieuwe inhalatiemedicijn. Denk aan een instructiefilmpje (www.inhalatorgebruik.nl), een mondelinge en schriftelijke uitleg, demonstratie van een nieuwe inhalator door de arts/ apotheker en oefenen met een lege oefenpuffer.
Iedere patiënt krijgt minimaal één keer per jaar een herhaalinstructie en inhalatiecontrole aangeboden om het medicijn goed te blijven gebruiken.
De praktijk
De komende periode worden de afspraken ingevoerd in de praktijk. Dan moeten alle gemaakte afspraken ook daadwerkelijk toegepast worden door voorschrijvers, zorgverzekeraars, apothekers en andere betrokken partijen. Dit wordt gemonitord. Onder andere via de jaarlijkse Longmonitor en via het Longfonds Meldpunt waar mensen kunnen melden als ze problemen hebben met het krijgen van hun voorgeschreven medicijnen.
De werkafspraken zijn vastgelegd in een aanvullend document op de Leidraad Verantwoord Wisselen van medicijnen die allen betrokkenen gebruiken.
Landelijke Winterfit Peiling
Geplaatst op: september 4, 2023
Op 29 augustus is Ted van Essen, voormalig huisarts en nu voorzitter van de Nederlandse Influenza Stichting, gestart met een landelijke peiling van 20 korte vragen op de website www.winterfit.nl. Nu de ‘r’ weer in de maand komt, vraagt dokter Ted Nederlanders om mee te doen om daarmee inzicht te krijgen in hoe we ‘winterfit’ proberen te blijven.
U kent ze vast nog wel: de maatregelen om een griep- of coronabesmetting te voorkomen. Hoe gaan we daarmee nu om? Gaan we bij verkoudheidsklachten wel of niet op visite bij mensen met een kwetsbare gezondheid? Gaan we onszelf vooraf testen? En wat wanneer u zelf een kwetsbare gezondheid heeft, wat doet u dan? Deze vragen kunt u beantwoorden in de peiling.
Ted van Essen: ‘Nu het griepseizoen er weer aan komt, staan ziekteverwekkers onvermijdelijk voor de deur. Mensen met een kwetsbare gezondheid, zoals mensen met een longziekte, kunnen ernstig ziek worden van een luchtweginfectie als influenza, corona of het RS-virus, en mogelijk in het ziekenhuis belanden. Het is belangrijk te weten hoe we er nu voor staan, zodat we ons goed voor kunnen bereiden op het aankomende virusseizoen.’
De Nationale Influenza Stichting gaat de komende maanden aan de slag met de resultaten om ertoe bij te dragen dat we ernstige luchtweginfecties,
veroorzaakt door een virus zoals corona, influenza of RS, zo goed mogelijk kunnen voorkomen. Zo zal er op 10 oktober een Nationale Griepprikdag worden georganiseerd. Samen met medische experts op het gebied van griep en mensen met kwetsbare gezondheid, zal de zorg en Nederland worden geïnformeerd over de laatste stand van zaken en hoe je ‘winterfit’ kunt zijn.
Anonimiteit is gegarandeerd bij het invullen van de vragenlijst op www.winterfit.nl en duurt maximaal 10 minuten. Het is mogelijk om tot 15 september mee te doen. De resultaten worden vanaf 10 oktober, de Nationale Griepprikdag, bekend gemaakt.
Uitbreiding functionaliteit www.inhalatorgebruik.nl
Geplaatst op: augustus 31, 2023
Op www.inhalatorgebruik.nl kunnen zowel zorgverlener als patiënt alle uniforme LAN-protocollen en patiëntenkaarten vinden van alle inhalatoren die in Nederland op de markt zijn. Jaarlijks zijn er meer dan 1 miljoen bezoekers.
Er is weer een uitbreiding van functionaliteit op www.inhalatorgebruik.nl gedaan.
- WhatsApp: Naast het delen van webpagina’s via mail, is het nu ook mogelijk om webpagina’s (en video’s) te delen via WhatsApp. Dit was een veel gevraagde wens van onder andere ouders en zorgverleners om o.a. jongeren te bereiken. Klik hiervoor op het groene WhatsApp-icoontje, waarbij je direct naar WhatsApp gaat.
- Mobiel: de website is gebruiksvriendelijker gemaakt voor mobiele telefoons.
- Nieuw product: Dosisaerosol Beclometason formoterol is toegevoegd aan inhalatorgebruik.nl
Training Therapietrouw bij inhalatiemedicatie positief ontvangen
Geplaatst op: augustus 31, 2023
Circa zeventig procent van de mensen die inhalatiemedicatie gebruiken gebruikt zijn inhalator op de verkeerde manier. Dit heeft te maken met de handeling zelf, een vaardigheid die lastig te leren is, maar ook met de samenwerking tussen de verschillende disciplines die bij de zorg voor mensen met astma en COPD betrokken zijn.
Om de zorg (van diagnose met op de patiënt afgestemde inhalatiemedicatie, tot meerdere (herhaal) instructiegesprekken in de komende jaren) beter op elkaar af te stemmen heeft de Long Alliantie Nederland een Zorgpad Inhalatiemedicatie opgesteld. Dit Zorgpad is de afgelopen jaren geïmplementeerd in 4 pilotregio’s. De ervaren lessen, (trainings)hulmiddelen zijn gebundeld in een ‘Veel gestelde vragen’- overzicht op de website www.goedinhaleren.nl.
Om het zorgpad en de belangrijkste inhalatie-instructielessen onder apotheekteams bredere bekendheid te geven is er een samenwerking aangegaan met CME-online, welke ca 70% van alle apotheken in Nederland bedient in online-trainingen.Samen is een online training ontwikkeld voor zowel apothekers als apothersassistenten met de titel Therapietrouw bij inhalatiemedicatie.
De training staat nog geen kwartaal online en is al door ruim 60 apothekersassistenten en 70 apothekers gevolgd met veel positieve reacties:
Zo beoordelen 86% van de apothekersassistenten de kwaliteit van de cursus met goed of uitstekend en vind 87,5% van de assistenten de cursus (zeer) goed aansluiten bij de dagelijkse praktijk.
Bij de apothekers zijn deze percentages nog hoger: maar liefst 94,2% van de apothekers beoordeeld zowel de kwaliteit als de aansluiting bij de praktijk van de cursus met goed of uitstekend.
Binnenkort zal de training in een iets aangepaste vorm ook worden aangeboden in het online-BENU aanbod.
Heb je als apotheker geen abonnement op CME of wil je in de huisartsenpraktijk, ziekenhuis of verpleging aandacht schenken aan inhalatiemedicatie? Kijk dan op de website goedinhaleren.nl onder het kopje Scholing voor veel vrij toegankelijke trainingsmaterialen.
Liever direct een hand-out ontvangen die beknopt de belangrijkste punten weergeeft van een eerste en/of vervolg inhalatie instructie gesprek? Bestel deze via info@longalliantie.nl.
Compensatie voor mensen met een stoffengerelateerde beroepsziekte
Geplaatst op: juli 31, 2023
Werknemers of zelfstandigen die tijdens het werk ziek zijn geworden door de blootstelling aan stoffen kunnen een eenmalige financiële tegemoetkoming aanvragen. Dit is mogelijk op grond van de regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten (TSB). Deze regeling geldt voor mensen met longkanker door asbest, allergisch beroepsastma en CSE, ook wel bekend als de schildersziekte. Het Instituut Slachtoffers Beroepsziekten door Gevaarlijke Stoffen (ISBG) voert de regeling uit. Dat doet het in samenwerking met de Sociale Verzekeringsbank en Lexces, het landelijk expertisecentrum stoffengerelateerde beroepsziekten. In mei 2023 zijn de eerste tegemoetkomingen uitgekeerd aan mensen met allergisch beroepsastma.
‘Een hele opluchting’
Naast de vaak permanente gezondheidsschade hebben mensen die ziek zijn geworden door stoffen vaak problemen met het verhalen van de schade. Dit overkwam ook Darnell Ramnath, een van de eerste aanvragers van de tegemoetkoming. De oud-procesoperator uit Zoetermeer lijdt aan allergisch beroepsastma en is een procedure gestart tegen zijn voormalig werkgever. Ramnath heeft de ziekte opgelopen door een incident met een sensibiliserende stof, waarvan al eerder was gebleken dat hij daar allergisch voor was. Als zijn vrouw een nieuwsbericht leest over de regeling TSB, seint zij hem in. ‘Fijn hoe het instituut de zaken zo netjes heeft geregeld’, blikt Ramnath terug. ‘De aanvraag bij het ISBG heeft een paar maanden geduurd, terwijl de rechtszaak voor de aansprakelijkheid al zeven jaar loopt. Het is een hele opluchting om erkenning te krijgen van een deskundige partij die een objectief, neutraal oordeel velt.’
Financiële compensatie krijgt vaste vorm
De regeling TSB vormt een blijk van erkenning en teken van betrokkenheid van de samenleving bij het leed van mensen met een beroepsziekte. De Long Alliantie Nederland is verheugd dat de financiële compensatie met de TSB nu vaste vorm heeft gekregen. De LAN heeft al in 2014 met een actieplan aandacht gevraagd voor het probleem van longziekten als gevolg van het contact met stoffen. De LAN heeft het boekje ‘Ademnood’ uitgebracht, samengesteld uit interviews met mensen met een longziekte door het werk. Daarnaast is er regelmatig contact geweest met de Commissie Heerts, die in opdracht van het kabinet heeft onderzocht hoe de afhandeling van beroepsziekteclaims kan worden vereenvoudigd. De commissie onderstreepte daarnaast het belang van goede preventie. Ook de LAN zou graag zien dat de preventie van beroepsziekten door het werken met stoffen in de toekomst verbetert.
Meer informatie
Wilt u meer weten over de regeling TSB? Of wilt u zelf een aanvraag doen voor de tegemoetkoming? Kijk dan op www.isbg.nl. Op de website leest u ook de persoonlijke verhalen van mensen met een beroepsziekte, waaronder het verhaal van Darnell Ramnath.
Nza, ZiNL en LAN verkennen sector-overstijgende betaaltitel voor Kwaliteitsstandaard COPD
Geplaatst op: juli 4, 2023
Het Nederlandse systeem rondom ondersteuning en zorg kent verschillende stelsels met verschillende vormen van bekostiging en een verschillend wetgevend kader. Dit zorgt voor versnippering van ondersteuning en zorg en leidt soms tot moeizame samenwerking tussen aanbieders uit verschillende sectoren.
In het advies Passende zorg; de toekomst is nu, schetsen NZa en ZiNL het belang dat regionale samenwerking en samenwerking tussen sectoren en domeinen in de zorg tot stand komt. Passende zorg is hierbij het uitgangspunt. Inmiddels is in het IZA het belang van sector- en domeinoverstijgende samenwerking in de regio breed omarmd en ook de ambitie om hier voldoende ruimte voor te creëren; onder andere in de bekostiging.
In opdracht van VWS voeren de Nza en het ZiNL een verkenning uit naar een nieuwe (aanvullende) betaaltitel: de sector-overstijgende betaaltitel (SOB).
Als onderdeel van de verkenning is in mei samen met de Long Alliantie Nederland in een werksessie met zorgverleners, zorgverzekeraars en patiëntvertegenwoordigers gesproken over de mogelijkheid van een SOB voor de Kwaliteitsstandaard COPD longaanval met ziekenhuisopname. Deze Kwaliteitsstandaard heeft bewezen bij te dragen aan minder ziekenhuisopnamen voor COPD longaanvallen, betere kwaliteit van leven en meer werkgeluk. Onder meer door betere nazorg na een ziekenhuisopname, betere palliatieve zorg en betere samenwerking tussen zorgverleners. Jaarlijks zijn er circa 30.000 ziekenhuisopnamen voor COPD longaanvallen en deze gaan gepaard met veel leed, sterfte, hoge zorgbehoeften en zorgkosten. Het is de bedoeling dat NZa en ZiNL in de zomer een advies uitbrengen aan VWS en dat VWS besluit over eventuele (proef) invoering van een SOB.
Pfizer versterkt de Long Alliantie Nederland
Geplaatst op: juni 6, 2023
Pfizer is toegetreden tot de Long Alliantie Nederland (LAN), de federatieve vereniging in Nederland op het gebied van chronische longziekten, met als doel het verbeteren van integrale zorg en goede preventie voor de anderhalf miljoen mensen in ons land met een chronische longziekte.
Pfizer
Het doel van Pfizer is ‘Doorbraken die de levens van patiënten veranderen’.
Mensen helpen, mensen beter maken, mensen op hun best laten zijn. Dat is waar wij ons elke dag opnieuw voor inzetten.
Wij ontdekken, ontwikkelen en maken geneesmiddelen en vaccins die mensen kunnen genezen, ziekten kunnen voorkomen of die de kwaliteit van leven kunnen verbeteren. We doen dat zowel voor grote, veelvoorkomende ziektebeelden zoals chronische longziekten maar ook voor zeldzame aandoeningen.
Pfizer streeft na dat gezondheidszorg voor iedereen toegankelijk moet zijn en dat we met elkaar door verantwoorde, toekomstbestendige geneesmiddelenuitgaven bijdragen aan zinnige zorg. Toetreding tot de LAN past volledig in onze visie dat samenwerking tussen alle betrokken partijen de sleutel tot de oplossing voor patiënten is. Dit doen we door onze krachten te bundelen en expertise te delen.
“De LAN is verheugd over toetreding van Pfizer tot de alliantie en de verdere versterking van de samenwerking”, aldus drs. Clémence Ross van Dorp (voorzitter LAN). “De LAN wil zijn doelen bereiken door synergie tussen de activiteiten van de leden. Met Pfizer wordt al langer samengewerkt onder andere op het gebied van COVID-19, vaccinaties, stoppen met roken medicatie en op het gebied van arbo-curatieve zorg. Met het bedrijfslidmaatschap willen we de plezierige samenwerking voortzetten en intensiveren”.
Wetenschappelijk artikel COMPASSION-onderzoek gepubliceerd
Geplaatst op: april 20, 2023
Het derde en laatste artikel van het COMPASSION-onderzoek is gepubliceerd. Dit artikel in Palliative Medicine Journal gaat over de effectiviteit van proactieve palliatieve zorg bij patiënten met COPD.
Eerste en tweedelijns zorgverleners van interventieregio’s Martini Ziekenhuis, LangeLand Ziekenhuis, Zaans Medisch Centrum en Slingeland Ziekenhuis werden getraind om palliatieve zorg te integreren in de reguliere COPD-zorg. Treant, Deventer Ziekenhuis, Haaglanden Medisch Centrum en Laurentius Ziekenhuis zaten in de controlegroep en ontvingen na afloop van de studie de training.
We zagen geen effect op de kwaliteit van leven van patiënten met COPD, maar wel minder IC-opnames en een trend voor minder ziekenhuisopnames. De resultaten zijn waarschijnlijk beïnvloed door een kleinere sample size en het uitstellen of annuleren van de palliatieve zorggesprekken i.v.m. de coronapandemie.
Geen tijd om een heel artikel te lezen? Klik hier voor de factsheet.
Veel dank aan de auteurs Johanna Broese, Rianne van der Kleij, Els Verschuur, Huib Kerstjens, Yvonne Engels, Ewald Bronkhorst en Niels H. Chavannes van Long Alliantie Nederland (LAN), Leiden University Medical Center, Radboudumc en UMCG!
Dank aan ZonMw die dit onderzoek heeft gefinancierd.
En natuurlijk héél veel dank aan de patiënten en zorgverleners die hebben deelgenomen aan dit onderzoek.