Therapietrouw en een langdurige actieve leefstijl
Geplaatst op: februari 2, 2024
Voor mensen met een chronische longziekte zijn zowel medicatie als bewegen belangrijke behandelopties. Naar medicatietrouw is al veel onderzoek gedaan. Over therapietrouw bij bewegen is veel minder bekend. Daarnaast zijn er nog geen medicijnen die chronische longziekten kunnen genezen. Bewegen is een hele goede manier om de ziekte zoveel mogelijk onder controle te houden. Als er één doelgroep is voor wie therapietrouw bij bewegen belangrijk is, dan zijn het wel mensen met een chronische longziekte1.
Ellen Ricke, gepromoveerd aan Rijksuniversiteit Groningen, onderzocht bij patiënten die, vanwege COPD, deelnamen aan longrevalidatie hoe therapietrouw ten aanzien van bewegen gestimuleerd kan worden. Therapietrouw is de mate waarin de patiënt zijn behandeling uitvoert zoals afgesproken met zijn therapeut/coach. Als mensen met een chronische longziekte meer therapietrouw zijn aan hun beweegprogramma, levert dat betere gezondheidsuitkomsten op, betere kwaliteit van leven en minder zorgkosten. Dus het effect van een beweegprogramma is afhankelijk van het gedrag van de patiënt. Mensen met een longziekte moeten een actievere leefstijl langdurig volhouden om hun ziekte te managen. Helaas wordt er hierbij nog steeds te veel uitgegaan van de veelvoorkomende overtuiging dat alleen patiënten zelf verantwoordelijk zijn voor therapietrouw. De Wereldgezondheidsorganisatie geeft aan dat er verschillende factoren van invloed zijn op therapietrouw2. Deze factoren kunnen worden ingedeeld in vijf dimensies die alle vijf van invloed zijn op therapietrouw: patiënt-gerelateerde (b.v. voelt een patiënt zich in staat om meer te bewegen), sociaaleconomische (b.v. opleidingsniveau en fysieke gezondheid), therapie-gerelateerde (b.v. duur van een behandeling), aandoening-gerelateerde (b.v. comorbiditeiten en vermoeidheid) en gezondheidzorg-gerelateerde factoren (b.v. steun van een therapeut/coach). Als een beweegprogramma aan iemand met een chronische longziekte wordt aangeboden, is het belangrijk om de patiënt en zijn hele context te kennen en te begrijpen, dus om alle vijf dimensies van therapietrouw toe te passen. Pas dan kan een effectief beweegprogramma aangeboden worden die past bij de wensen en behoefte van de patiënt en is het mogelijk dat een langdurige actieve leefstijl kan worden bereikt.
Therapeuten/coaches kunnen op verschillende manieren bijdragen aan het verbeteren van therapietrouw van mensen met een longziekte. Dit kan door duidelijk informatie te geven over het doel van het advies om meer te bewegen en de mogelijke voordelen ervan voor de patiënt. Ook het gezamenlijk opstellen van een beweegprogramma om ervoor te zorgen dat het advies past binnen de context van de patiënt helpt bij het vergroten van therapietrouw. Verder is het identificeren en samen met de patiënt bespreken van barrières en het benutten van de omgeving om sociale steun te verbeteren belangrijk. Een andere benadering om patiënten te helpen blijvende gedragsverandering te bereiken en daardoor therapietrouw te verbeteren, is investeren in de relatie tussen patiënt en therapeut/coach. Mensen die een goede patiënt-therapeut/coach relatie ervaren hebben een grotere kans om therapietrouw te zijn aan hun beweegprogramma.
Bent u na het lezen van deze informatie over therapietrouw ten aanzien van bewegen geïnteresseerd in het volledige onderzoek naar factoren die therapietrouw beïnvloeden? U kunt dit lezen door op de volgende link te klikken: Thesis Ellen Ricke
Ellen Ricke: LinkedIn contact
Referenties
- Ricke E. Towards understanding exercise adherence in chronic obstructive pulmonary disease [proefschrift]. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen; 2023.
- Sabaté E. Adherence to long-term therapies. Evidence for action Geneva: World Health Organization; 2003.
Het belang van stimuleren van fysieke activiteit bij mensen met een chronische longaandoening
Geplaatst op: januari 24, 2024
Hoe belangrijk het is om fysieke activiteit te stimuleren als onderdeel van de begeleiding van mensen met COPD is wetenschappelijk goed gedocumenteerd. Van het nut en de effecten daarvan ook bij andere chronische longaandoeningen zoals astma en interstitiële longziekten maar ook bij longkanker werd in een overzichtsartikel gepubliceerd in de zomer van 2023 een fraai overzicht gegeven. Daarin zitten genoeg aanknopingspunten om ook bij deze aandoening fysieke activiteit bevordering als aandachtspunt bij iedere patiënt steeds te overwegen.
Astma
Ondanks innovaties op het gebied van de medicamenteuze behandeling van mensen met astma blijft een groot, en over decennia ook stabiel, aandeel rondlopen met ongecontroleerd astma, dat wil zeggen een grote ziektelast. Uit onderzoek, ook uitgevoerd in Nederland, blijkt ook dat veel mensen met astma een beperkte inspanningscapaciteit en/of geringe fysieke activiteit te hebben. Beide kenmerken blijken samenhang te hebben met ziektelast van mensen met astma. Dit suggereert dat het een belangrijk aangrijpingsput voor behandeling is. Inderdaad laten verschillende onderzoeken belangrijke effecten zien mogelijke zelfs op de luchtweg ontsteking. Daarom kunnen beweeginterventies gericht op het verbeteren van de fysieke capaciteit en/of toename van fysieke capaciteit in combinatie met een passende medicamenteuze therapie een bijdrage leveren aan het terugdringen van het aantal mensen met ongecontroleerd astma.
Interstitiële longaandoeningen
Interstitiële longaandoeningen (ILD) zoals longfibrose en sarcoïdose werden lang beschouwd als ziekten waarvoor (extra) lichamelijke activiteit zou moeten worden afgeraden. Bij sommige mensen met een dergelijke aandoening in een gevorderd stadium ontstaat inderdaad gemakkelijk een laag zuurstofgehalte tijdens inspanning door een beperking in de diffusiecapaciteit van de long. Toch laat onderzoek zien dat fysieke training veilig een positieve bijdrage kan leveren aan de gezondheid van mensen met een ILD. Daarbij is het aan te raden om vroegtijdig na de diagnosestelling hiermee te starten.
Longkanker
Longkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker. Lichamelijke fitheid blijkt een belangrijke prognostische waarde te hebben bij deze aandoening. Helaas blijken veel mensen met longkanker beperkt fysiek actief te zijn. Onderzoek heeft laten zien dat het veilig is om deze mensen in beweging te laten komen. Uitkomsten van medische en chirurgische behandeling blijken ook gunstiger te zijn bij patiënten die deelnamen aan een trainingsprogramma.
Met dank aan Dr. A.J. van ’t Hul, Radboud UMC, Fysiotherapeut & Wetenschapper
Bron: Lemmens-Janssen SMJ, Spruit MA, Antons JC, Djamin RS, Abbink JJ, van Helvoort H, van ’t Hul AJ. ‘Can do’ versus ‘do do’ in patients with asthma. JACI In Practice 2021; 9: 1278-84. DOI: 10.1016/j.jaip.2020.09.049
Start 2024 met meer bewegen
Geplaatst op: januari 1, 2024
Kom net als Joke in beweging met de Longuitdaging!
Toen Joke Rebel COPD kreeg, kon ze niet veel meer dan zitten. Totdat ze begon met wandelen. Sindsdien is haar conditie met sprongen vooruit gegaan. “Mijn spieren zijn veel sterker geworden, net als mijn ademhalingsspieren, waardoor ik het gevoel heb dat ik meer lucht heb. Ik hoop dat mijn ervaringen longpatiënten in heel Nederland in beweging brengen. Met weinig middelen kun je je zo veel beter voelen. Dat gun ik iedereen.”
Beweegprogramma
De Long Alliantie Nederland (LAN) heeft in samenwerking met o.a. het Longfonds een nieuw beweegprogramma ontwikkeld om mensen met een longziekte te stimuleren te gaan wandelen: de Longuitdaging. Dit is een compleet pakket waarmee zorgverleners en beweegprofessionals een wandelgroep kunnen starten. Het bestaat uit een stappenplan, wandelschema’s, een flyer, een wachtkamerposter en een presentatie voor een startbijeenkomst. Zo willen we zorgverleners en beweegprofessionals zo makkelijk mogelijk maken om meer mensen met een longziekte meer in beweging te krijgen. Stapje voor stapje samen bouwen aan conditie en vertrouwen om in beweging te komen maar ook te blijven bewegen.
Bewegen gezond is gezond voor iedereen
Voor mensen met een longziekte is bewegen éxtra belangrijk en tegelijk ook éxtra moeilijk. Het is goed voor de longen, het hoofd, de energiehuishouding, de spieren en daarmee dus bijzonder goed voor de prognose van het ziektebeeld. Er speelt tegelijk vaak angst voor benauwdheid die hen juist weerhoudt of tegenhoudt. Het is belangrijk daar bewust van te zijn wanneer u mensen met een chronische longaandoening aanspoort tot meer bewegen. Hoe groot is de kans dat zo’n aansporing leidt tot het daadwerkelijk in beweging komen, laat staan in beweging blijven als angst voor bewegen niet wordt onderkent? Therapietrouw omtrent bewegen kan veel beter als deze aansporing tot bewegen begint met wat extra aandacht. De Longuitdaging kan mensen over deze angstdrempel heen helpen, maar daar hebben ze wel uw hulp bij nodig. Wist u dat de relatie therapeut en patiënt bij kan dragen aan de slaagkans om in beweging te komen en te blijven? Verantwoordelijkheid voor een deel, maakt u dan medeverantwoordelijk voor het geheel.
Hoe word je verantwoordelijk voor een deel?
Als zorgverlener of beweegprofessional, longverpleegkundige, fysiotherapeut of buurtsportcoach, kunt u een kartrekker van zo’n wandelgroep zijn. Dan start en begeleidt u de wandelgroep(en) met mensen met een longziekte. Op het moment dat mensen met een longziekte merken dat ze baat hebben bij bewegen, kan die begeleiding langzaamaan afgebouwd worden en kunnen wandelgroepen mogelijk zelfstandig of in een andere vorm verder. Mensen met een longziekte hebben van u dat duwtje in de rug en die extra steun in de opstartfase nodig.
Goed voornemen
Interesse en meer weten over wandelgroepen voor mensen met een longziekte? U kunt geheel gratis de Longuitdaging bestellen via de website van het Longfonds: bestellen. Bent u momenteel al met een wandelgroep met longpatiënten actief? Wilt u dit dan met ons delen via bewegenenlongziekten@longalliantie.nl? Wie weet kunnen we u elkaar versterken in onze missie: Meer mensen met een longziekten meer laten bewegen.
Het volledige inspirerende interview van Joke leest u via de volgende link: Joke of via de website van het Longfonds.
#goedevoornemens
#bewegenenlongziekten
Bewegen en Longziekten
Geplaatst op: december 27, 2023
Vorige week is in de laatste PUF (jaargang 5 nr 4) van dit jaar verspreid, door uitgeverij Esculaap Media
Bewegen is een hot topic in de Longgeneeskunde. In de vorige editie van PUF vertelden hoogleraar longziekten Richard Dekhuijzen en projectleider Marion Foppele al over het Project Bewegen en Longziekten van de LAN, waarin verschillende partijen samenwerken aan beweeginitiatieven voor mensen met longziekten. Maar hoe goed houden patiënten zich aan de beweegadviezen die ze van zorgverleners krijgen? Longfysiotherapeut Dr. Ellen Ricke stuitte in haar onderzoek op een gebrek aan een Nederlands meetinstrument. Na literatuuronderzoek selecteerde ze de Rehabilitation Adherence Measure for Athletic Training en vertaalde deze RAdMAT naar het Nederlands.
Er is voor dit meetinstrument gekozen omdat het verschillende aspecten van therapietrouw meet: “verschijnen op afspraak en participatie, houding en inspanning, en communicatie.” Het bleek een valide en betrouwbaar meetinstrument om therapietrouw te beoordelen bij patiënten met COPD in eerstelijnsfysiotherapiepraktijken.
Lees het hele interview hier.
Kom in beweging met de Longuitdaging
Geplaatst op: december 19, 2023
Long Alliantie Nederland (LAN) heeft in samenwerking met o.a. Longfonds een nieuw beweegprogramma ontwikkeld om mensen met een longziekte te stimuleren te gaan wandelen: de Longuitdaging. Dit is een compleet pakket waarmee zorgverleners en beweegprofessionals een wandelgroep kunnen starten.
Bewegen gezond is gezond voor iedereen. Maar voor mensen met een longziekte is bewegen éxtra belangrijk. Het is goed voor de longen, het hoofd, de energiehuishouding, de spieren en daarmee dus bijzonder goed voor de prognose van het ziektebeeld. Toch is het is voor mensen met een longziekte niet altijd makkelijk om te gaan bewegen. Vooral de angst voor benauwdheid houdt hen tegen. Het is belangrijk om daar bewust van te zijn als je mensen met een chronische longaandoening aanspoort tot meer bewegen. De Longuitdaging kan hen over deze angstdrempel heen helpen.
Projectleider Marion Foppele van de LAN: ‘De longuitdaging is een kant-en-klaar doe-het-zelfpakket. Het bestaat uit een stappenplan, wandelschema’s, een flyer, een wachtkamerposter en een presentatie voor een startbijeenkomst. Zo willen we meer mensen met een longziekte meer in beweging brengen. Stapje voor stapje samen bouwen aan conditie en vertrouwen om te gaan maar ook te blijven bewegen.’
De zorgverlener of beweegprofessional, zoals een longverpleegkundige, fysiotherapeut of buurtsportcoach, kan kartrekker van de wandelgroep zijn. Zij starten en begeleiden de wandelgroep met mensen met een longziekte. Als mensen met een longziekte daarna merken dat ze baat hebben bij bewegen, kan die begeleiding langzaamaan worden afgebouwd en kunnen wandelgroepen mogelijk zelfstandig verder.
Interesse en meer weten over wandelgroepen voor mensen met een longziekte? Bestel de Longuitdaging gratis via de website van Longfonds: Longuitdaging: wandelen voor meer lucht – Longfonds webshop Ben jij momenteel al met een wandelgroep actief? Meld dit dan aan ons via bewegenenlongziekten@longalliantie.nl.
Lees het LinkedIn bericht van ZonMW hier.
Bewegen tegen eenzaamheid
Geplaatst op: december 4, 2023
Voldoende bewegen is belangrijk voor alle mensen. Bewegen geeft energie en heeft bovendien direct impact op de mentale gezondheid. Daarnaast kan bewegen het makkelijker maken om ook op andere leefstijlgebieden gezonder te leven. In 2040 zouden drie van de vier Nederlanders elke week 2,5 uur moeten bewegen, zo luidt het doel van het kabinet en de Beweegalliantie. Maar wat als je behoort tot de 1,2 miljoen mensen met een chronische longaandoening? Er is namelijk gebleken dat 60% van de mensen met een longziekte niet of niet genoeg bewegen¹. Vaak wordt inspanning vermeden vanwege angst voor inspanningsafhankelijke klachten, maar ook door eenzaamheid. Doordat mensen minder bewegen, hebben zij minder sociaal contact en komen hierdoor in een neerwaartse spiraal terecht¹.
Bewegen met een longziekte kan fysieke veranderingen in het lichaam bevorderen zoals sterkere ademhalingsspieren en een betere conditie. Maar bewegen kan ook een impact hebben op de mentale gezondheid doordat er meer sociaal contact mogelijk is als men meer kan bewegen. Daarom geeft bewegen met een longziekte een betere prognose van het ziekteproces. Zo draagt het bij aan een hogere kwaliteit van leven en verminderend het onder ander ook de ziektelast, het aantal ziekenhuisopnamen en kan het eenzaamheid verminderen¹. Zie voor de effecten van bewegen: De infographic Bewegen heeft effect op.
Michelle Viveen, longfysiotherapeute bij FysiovdBerge in Culemborg heeft onlangs haar master “Fysiotherapie en Wijkgerichte Beweegzorg” aan de Hogeschool Leiden afgerond. Hiervoor heeft zij participatief actieonderzoek gedaan met als doel in co-creatie een interventie te ontwikkelen specifiek voor patiënten met COPD om eenzaamheid te verminderen en fysieke activiteit te bevorderen. Door met deze doelgroep in gesprek te gaan over bewegen en het effect van eenzaamheid hierop is er inzicht ontstaan dat de beperking om te gaan bewegen veel breder ligt dan alleen het fysieke aspect. Zo gaf een van de deelnemers van het onderzoek aan over bewegen: “Ja dat wordt dus een lastige en wel een beetje pijnlijk, omdat ik bijna niemand meer zie, omdat ze allemaal dingen willen doen waar ik niet aan mee kan doen”.
De resultaten van het onderzoek laten zien dat het bij deze groep chronische patiënten draait om een op maat gemaakte interventie, het liefst in de openbare ruimte, waarbij plezier tijdens de interventie een belangrijk aspect is om het vol te houden².
Zie voor resultaten van dit onderzoek de poster van: Patiënten met COPD samen in beweging tegen eenzaamheid.
De resultaten van dit onderzoek sluiten mooi aan op de longuitdaging die de LAN in samenwerking met het Longfonds, Move2Improve en AstraZeneca heeft gerealiseerd. De Longuitdaging is een wandeluitdaging van 20 weken, voor alle mensen met een chronische longaandoening.Michelle Viveen over deze Longuitdaging: “Mooi dat de Long Alliantie in samenwerking met de andere partijen middels de longuitdaging zorgverleners en beweegprofessionals handvatten geeft om een bijdrage te kunnen leveren aan bewegen onder longpatiënten, die hiermee ook het sociaal contact bevorderen”.
Wilt u net als Michelle patiënten met COPD in beweging krijgen, er is een kant en klaar pakket van de Longuitdaging beschikbaar dat u kunt downloaden via deze link.
Bent u na het zien van de poster “Patiënten met COPD samen in beweging tegen eenzaamheid” van Michelle Viveen, benieuwd naar haar volledige thesis? U kunt deze hier lezen.
Referenties
¹ Heins M, et al. Bewegen met een longziekte. NIVEL, 2018
² Viveen M.E., Burgers met COPD samen in beweging tegen eenzaamheid: een participatief actieonderzoek. HBO Kennisbank, 2023
Interview PUF Magazine Project Bewegen en Longziekten
Geplaatst op: november 9, 2023
In 2040 zouden drie van de vier Nederlanders elke week 2,5 uur moeten bewegen, zo is het doel van het kabinet en de Beweegalliantie. Maar wat als je behoort tot de 1,2 miljoen mensen met een chronische longaandoening? Het doel van Project Bewegen en Longziekten is om mensen met een chronische longziekte in beweging te krijgen.
Marion Foppele en Richard Dekhuijzen zijn over dit project geïnterviewd door PUF Magazine. Lees hier het hele interview.
Interview bewegen & COPD
Geplaatst op: oktober 26, 2023
Voor het magazine PUF (jaargang 5 nr 1) van uitgeverij Esculaap Media, is Alex van het Hul geïnterviewd door Constance de Koning (http://www.medscope.nl) over Bewegen bij Longziekten.
Van ’t Hul benadrukt de ruimte die er bestaat tussen wat mensen zeggen dat ze doen en wat ze daadwerkelijk doen qua bewegen. “We weten allemaal dat daar vaak een forse discrepantie tussen bestaat. Daarom is het lukraak geven van een beweegadvies ook niet zinvol. Er wordt veel te eenvoudig gedacht over preventie; alsof mensen dat altijd strikt opvolgen. Dat is gewoon niet zo.” Hij pleit er dan ook voor om mensen een 6-minutenlooptest (6MWD) te laten doen en een stappenteller voor een week mee te geven. “En wat zien we dan? Dat er vaak niets terechtkomt van goede intenties.
Als is besloten dat de patiënt met bewegen aan de slag gaat, zal er dus tevens moeten worden afgesproken hoe dat wordt gedaan: alleen of met hulp. Dat kan betekenen dat iemand onder begeleiding van een fysiotherapeut of ergotherapeut gaat bewegen, maar ook dat er een psycholoog bij wordt betrokken. Dit is een heel gepersonaliseerd traject, om het zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de mogelijkheden van de patiënt.”
Indien u de PUF (nog) niet heeft gelezen of ontvangen, kunt u hier het volledige interview nalezen.
Voldoende bewegen extra belangrijk voor mensen met longziekten
Geplaatst op: september 8, 2023
Mensen met een longaandoening kunnen klachten zoals kortademigheid, benauwdheid en/of vermoeidheid ervaren tijdens fysieke inspanning. Fietsen of wandelen gaat ongemerkt langzamer, minder ver of minder vaak. Soms gaat ongemerkt de conditie achteruit en wordt inspanning steeds zwaarder. Dan kunnen klachten als kortademigheid toenemen.
Er is gebleken dat 60% van de mensen met een longziekte niet of niet genoeg bewegen¹. Bewegen kan er op verschillende manieren uit zien. Denk hiervoor naast sporten bijvoorbeeld ook aan tuinieren en wandelen met de hond. Maar is het voldoende, of wordt het (ongemerkt) steeds iets minder?
Vandaag is het wereldwijd “de dag van de fysiotherapeut” Wereld Fysiotherapie Dag (kngf.nl)
Extra aandacht voor fysiotherapie voor mensen met longziekten is hard nodig. Veel mensen weten namelijk nog niet hoe een fysiotherapeut kan helpen bij longziekten. Een fysiotherapeut kan uitstekend, samen met iemand met een longaandoening, kijken welke doelen op het gebied van het adem- en beweegapparaat er nog behaald kunnen worden. Voor COPD patiënten wordt dit, onder bepaalde voorwaarden, uit de basisverzekering vergoed.
Als de conditie of fysieke inspanning wordt beperkt door longklachten kan een fysiotherapeut mensen met een longziekte verder helpen. Denk bijvoorbeeld aan conditietraining, ademhalingstechnieken aanleren of leren hoe men een inspanning zo goed mogelijk kan uitvoeren. Wanneer mensen met een longziekte hier zelf weer mee aan de slag kunnen, kunnen ze in een reguliere sportsetting of zelfstandig verder gaan.
Binnen de Norm Bewegen, het advies om minimaal 150 minuten matig-intensief in te spannen verspreid over meerdere dagen, valt ook het doen van spierkrachtsoefeningen; minimaal 2 keer in de week. Zie voor meer informatie over deze Norm Bewegen bijvoorbeeld Beweegrichtlijnen – Kenniscentrum Sport en Bewegen. Spierkracht kan verminderen als mensen zich minder fysiek inspannen. Door gericht spierkracht te trainen, worden activiteiten makkelijker waardoor ze minder energie kosten; kortademigheid bij inspanning kan hierdoor verminderen. En dat draagt bij aan het ervaren van een betere kwaliteit van leven. Samen met een fysiotherapeut kan een plan worden gemaakt om de spierkracht te trainen; thuis of tijdens een sportactiviteit.
Het ervaren van kortademigheid, benauwdheid en/of vermoeidheid tijdens fysieke inspanning hoeft mensen met een longziekte niet tegen te houden om zelf, of met behulp van een fysiotherapeut, conditie en kracht te trainen. Het kan ze zelfs fitter, sterker en zelfstandiger maken.
Op de site van het LAN Bewegen en Longziekten – Long Alliantie Nederland vindt u meer informatie over het project “Bewegen en Longziekten.”
Auteur: Carlien Buurman, penningmeester VHVL VHVL (kngf.nl) en werkgroeplid “Bewegen en Longziekten.”
¹ Heins et al. 2018 / Koolen et al. 2019 / Nivel 2018