Interview in vakblad PUF | Long Alliantie Nederland: van strategisch kader naar uitvoeringsagenda
Geplaatst op: maart 31, 2026
Met een nieuw strategisch kader en een meerjarenplan voor 2026-2029 zet Long Alliantie Nederland nadrukkelijk in op verbinding tussen disciplines, betere implementatie en een gezamenlijke verbeteragenda voor de longzorg. Directeur Rutger Haandrikman spreekt van een noodzakelijke herijking. “Het is voor het eerst in jaren dat we weer echt een gezamenlijke longagenda hebben.”
Dit artikel is verschenen in PUF jaargang 8, nr. 1.
In juni vorig jaar stelden de leden van de Long Alliantie het nieuwe strategisch kader vast. Volgens Haandrikman was daar duidelijk behoefte aan. “Er was eigenlijk geen meerjarenstrategie. Met een nieuwe voorzitter en een nieuwe directeur was dit hét moment om onszelf te herijken.” Dat proces duurde ongeveer een jaar en werd nadrukkelijk samen met de leden doorlopen. “We hebben heel goed geluisterd naar het veld. Wat is nou echt de kern van ons bestaan? Waar moeten we ons op richten?”
Een belangrijke conclusie: de Long Alliantie moet zich concentreren op het multidisciplinaire domein. “Daar waar het van de longarts is, is het van de longarts. Wat van de huisarts is, is van de huisarts. Daar moeten wij ons niet mee bemoeien. Onze kracht zit juist op de scharniermomenten, waar lijnen elkaar raken.” Dubbel werk vermijden was een tweede uitgangspunt. “Er gebeurt al zóveel goed in het land. We willen vooral geen dingen doen die al worden gedaan.”
Naar een meerjarenplan
Na het strategisch kader volgde de uitwerking in een meerjarenplan 2026-2029. Dat plan is onlangs tijdens de Algemene Ledenvergadering aan de leden voorgelegd. De rode draad is volgens Haandrikman helder: fragmentatie tegengaan. “Zorgverleners doen overal hun best. De kwaliteit is hoog. Maar de zorg is best gefragmenteerd. Waar samengewerkt moet worden, stopt het soms door bekostiging, door systemen, door obstakels.”
Daarom wil de Long Alliantie een verbeteragenda opstellen. “We willen in kaart brengen waar het niet goed loopt. Van diagnose tot palliatieve zorg. Waar raken disciplines elkaar? Wat gaat daar niet goed? Wat zijn de lacunes?”
Belangrijk is ook wat de Long Alliantie níet wil zijn. “We zijn geen toezichthouder. We gaan geen normatief kader maken en zeggen: zo moet het en jullie doen het niet goed. We willen ontwikkelgericht werken. Welke procesparameters kunnen we met elkaar afspreken waar we naartoe kunnen werken?”
De verbeteragenda moet twee doelen dienen. Enerzijds richting het veld zelf: een gezamenlijk beeld van goede longzorg. Anderzijds richting beleidsmakers en zorgverzekeraars. “Dan kun je veel sterker het gesprek aangaan: dit vinden wij goede longzorg, zo ziet het er nu uit en dit moet er gebeuren.”
Verbeteragenda en kernthema’s
Onder de kapstok van die verbeteragenda hangen vijf kernthema’s. Sommige projecten lopen al, andere zijn nieuw.
- Jong zijn met astma
Het eerste thema richt zich op kinderen en jongeren met astma. Er wordt een zorg- en leefpad ontwikkeld, dat dit jaar in meerdere regio’s wordt getest. “Het gaat niet alleen over medicatie”, zegt Haandrikman. “Een kind gaat naar school, sport, heeft vriendjes. In verschillende fases loop je tegen andere dingen aan. Soms gaat het gesprek alleen over medicatie en ben je weer weg, terwijl er nog tal van vragen zijn.”
De tool wordt digitaal en is bedoeld voor zowel patiënten als zorgverleners. “We ontwikkelen een gesprekshulp die zorgverleners en patiënten ondersteunt om alle relevante onderwerpen systematisch te bespreken. Eigenlijk een checklist. Misschien speelt iets niet, maar dan kun je het afvinken. Het helpt om het goede gesprek te voeren.” Ook hier is het uitgangspunt: bundelen wat er al is. “We hebben vaak niet het wiel opnieuw uitgevonden, maar vooral verzameld wat er al bestaat.”
- Preventie bij mensen met een longaandoening
De Long Alliantie richt zich niet op primaire preventie zoals luchtkwaliteit of de rookvrije generatie. “Dat doet het Longfonds al en andere partijen. Dat moeten wij niet willen doen.” Wel ligt de focus op preventie bij mensen die al een longaandoening hebben. Drie onderwerpen staan centraal: vaccinaties, stoppen met roken en bewegen.
Over vaccinaties is inmiddels een leidraad verschenen: Leidraad voor vaccinatie bij volwassenen met een chronische longziekte. “We zien dat de vaccinatiegraad nog laag is, terwijl de impact van bijvoorbeeld RSV enorm kan zijn bij mensen met een longziekte. Die leidraad is een begin. Nu moeten we zorgen dat zorgverleners hem kennen en het gesprek voeren.”
Ook het rookstopgesprek verdient aandacht. “Het wordt best vaak gevoerd, maar ook nog door veel zorgverleners niet; door tijdgebrek of omdat het een moeilijk gesprek is. Terwijl het het beste is wat je kunt doen als je een longziekte hebt. Vapen hoort hier nadrukkelijk ook bij. Dat staat bewust in ons plan.”
Bewegen vraagt maatwerk. “Voor iemand met ernstig COPD is een rondje om de kerk al bijna niet te doen. Daar moet je rekening mee houden.”
De ambitie is een preventiemanifest vanuit het longenveld. Geen afrekenbare normen, benadrukt hij. “Meer een ontwikkelrichting.”
- Diagnose, longaanvalmanagement en monitoring
Dit thema is relatief nieuw voor de Long Alliantie. “Hebben we de juiste patiënten goed in beeld? Zitten ze op de goede plek in het zorgsysteem? Dat is echt een issue. Maar het gaat ook over comorbiditeit, zoals het cardiopulmonaal syndroom, de kwaliteitsstandaard COPD-longaanval en het meedenkadvies. En denk aan wat spiegelinformatie kan opleveren.” Als concreet voorbeeld noemt hij het gezamenlijke rapport van Long Alliantie Nederland en de NZa over zorg bij COPD-longaanvallen uit 2024. “Daar zie je dat praktijkvariatie inzicht geeft. Niet om met de vinger te wijzen, maar om van elkaar te leren.”
Twee bestaande projecten – Regionale Zorgaanpak Astma en COPD en Zorgcontinuüm COPD – moeten worden gecombineerd en uitgebouwd. “We willen dat de juiste diagnose wordt gesteld en dat de juiste behandeling wordt ingezet.” Het onderwerp raakt aan passende zorg en bekostiging. “Samenwerking tussen eerste en tweede lijn wordt nu soms belemmerd door financieringsstructuren. Dat is echt een obstakel.” Hier staat de Long Alliantie nog wel aan het begin. “Dit is een project waar extra financiering voor nodig is. Dat kunnen we niet zomaar doen.”
- Medicatie en therapietrouw: naar Goed inhaleren 2.0
Tot 70% van de patiënten maakt fouten bij inhalatie. “Dat percentage verandert al jaren nauwelijks.” Maar medicatie gaat breder dan inhalatietechniek alleen. “We moeten het ook hebben over SABA-overbehandeling, over duurzaamheid en over de rol van patiëntenorganisaties in therapietrouw. Dat hoort er allemaal bij.” Daarom komt er een nieuwe stuurgroep ‘Goed inhaleren 2.0’. “We willen eerst een stap terug. Wat is nou precies het probleem? Wat zijn de onderliggende factoren? Niet meteen in oplossingen schieten.”
Ook de borging van bestaande inhalatie-instructiematerialen en www.inhalatorgebruik.nl vraagt aandacht. De financieringsstructuur is weggevallen. “De verf begint een beetje af te bladderen. Er moet onderhoud komen. Maar dat moet wel duurzaam georganiseerd zijn.”
Daarnaast blijft de Long Alliantie een verbindende rol spelen bij medicatietekorten. “Wij kunnen heel snel ons veld bij elkaar krijgen en hebben ook snel ingang bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en het ministerie van VWS. Niet om zelf de oplossing te verzinnen, maar om partijen bij elkaar te brengen.”
- Palliatieve zorg
Palliatieve zorg is volgens Haandrikman het verst ontwikkelde kernthema. “Hier hebben we echt iets neergezet.” Binnen het Europese project EU PAL-COPD ontwikkelt de Long Alliantie trainingsmodules. Daarnaast noemt hij onder meer de ProPal-COPD tool, het Blended Learning Programma, de uitbreiding van COMPASSION naar vijf nieuwe ziekenhuisregio’s via ZonMw en het Europese PsyPal-project. “Als wij dit niet blijven agenderen, verwatert de aandacht voor COPD binnen de palliatieve zorg. Dit is een thema waar we al jaren in investeren en waar we echt impact maken.”
Implementatie als rode draad
Implementatie is misschien wel het sleutelwoord in het hele meerjarenplan. “Er worden ontzettend veel mooie plannen gemaakt. Maar hoe krijg je het nou in de praktijk?” Volgens Haandrikman spelen structuren en systemen daarin een grote rol. “Soms wil je een rondje door een vierkantje duwen. Dat lukt niet. Bekostiging, tijdgebrek, kennis zijn blokkades.”
Hij benadrukt dat de Long Alliantie niet alle antwoorden heeft. “We pretenderen niet de oplossing te hebben voor het hele zorgstelsel, maar we willen wel bijdragen aan de beweging richting passende zorg.” Niet veranderen is geen optie, stelt hij. “Als we het zo houden, gaat het niet goed komen. Dan wordt het over 10 jaar echt onhoudbaar.”
Een gezamenlijke longagenda
Long Alliantie Nederland positioneert zich nadrukkelijk binnen het bredere beleidskader rond passende zorg. “We sluiten aan bij de beweging die het Zorginstituut en de NZa inzetten,” zegt Haandrikman. “En bij de oproep in het coalitieakkoord om echt ‘aan de slag’ te gaan. Wij willen als longenveld daarin een serieuze gesprekspartner zijn.” Het meerjarenplan kent een duidelijke opbouw. “In 2026 leggen we het fundament”, zegt Haandrikman. “2027 verbreden we, 2028 verankeren we en 2029 borgen we.” Volgens hem geeft die fasering rust én richting. “We kunnen niet alles tegelijk. Dit helpt om realistisch te blijven.” Voor Haandrikman is het belangrijkste dat het veld zich herkent in de koers. “Het heeft anderhalf jaar geduurd om dit op te stellen. Niet alleen omdat het belangrijk is wat je opschrijft, maar ook omdat je wil dat partijen zich erin herkennen.”
De Long Alliantie bestaat bij de gratie van haar leden: beroepsgroepen, patiëntenorganisaties, kennisinstituten en bedrijfsleden. “We willen echt kijken naar wat ons bindt. Ook al leg je soms andere accenten, je moet een gezamenlijk doel hebben.” Het meerjarenplan geeft richting, geen blauwdruk. “Over twee jaar ziet de wereld er misschien weer anders uit. Dan moeten we bijstellen. Maar het is wel goed om een kompas te hebben. Met dat kompas wil de Long Alliantie de komende jaren richting geven aan longzorg die minder gefragmenteerd, beter verbonden en toekomstbestendig is.”
Denk mee over de verbeteragenda
Long Alliantie Nederland wil de verbeteragenda samen met het veld verder vormgeven. Zorgverleners uit eerste en tweede lijn, paramedici en andere betrokkenen worden nadrukkelijk uitgenodigd om mee te denken. Heeft u ideeën voor projecten op de scharniermomenten in de zorg? Ziet u knelpunten in overdracht, diagnostiek, preventie of palliatieve zorg? Neem dan contact op met de Long Alliantie en sluit aan bij een van de werkgroepen. “Wij kunnen het niet alleen”, zegt Haandrikman. “We hebben actieve leden nodig die mee willen bouwen.”
Reageren? Stuur een bericht naar info@longalliantie.nl.