10 jaar zelfstandig NAD, van onzekere toekomst naar sterke partner in de longrevalidatie

Geplaatst op: juni 29, 2026

Het Nederlands Astmacentrum Davos (NAD) bestaat dit jaar 128 jaar – maar de toekomst ervan hing lange tijd aan een zijden draad. Ter gelegenheid van 10 jaar zelfstandigheid blikken Emiel Rolink (voormalig directeur Long Alliantie Nederland; LAN), Tim Roldaan (directeur NAD) en Hans in ‘t Veen (longarts en bestuurslid LAN) terug én vooruit.

Al sinds 1897 reizen patiënten vanuit Nederland naar het Zwitserse hooggebergte. Hier ontstond het Nederlands Astmacentrum Davos (NAD). Het voortbestaan van het centrum was jarenlang onzeker door financiële crises en een negatief pakketstandpunt van Zorginstituut Nederland (ZiN). Toch overleefde het NAD – en groeide het.

In de loop der jaren wisselde het eigenaarschap meermaals. In 2016 nam Tim Roldaan het centrum over van Merem als zelfstandige organisatie, terwijl er grote financiële onzekerheid was over de toekomst. Die onzekerheid werd in 2019 nog groter, toen het ZiN de vergoeding voor hooggebergtebehandeling uit het basispakket schrapte…

Meerwaarde hooggebergtebehandeling

In december 2019 concludeerde het ZiN, op basis van de zogeheten REFRAST-studie, dat hooggebergtebehandeling onvoldoende meerwaarde had aangetoond ten opzichte van behandeling in Nederland. Patiënten, longartsen, patiëntenorganisaties en de LAN reageerden met onbegrip en verzet, omdat het onderzoek volgens hen wel degelijk meerwaarde liet zien en ondanks de methodologische beperkingen van de hoogst mogelijke bewijslast was.

Voor Emiel Rolink, destijds directeur van de Long Alliantie Nederland (LAN), was het NAD-dossier het meest beladen dat hij als directeur op zijn bureau had. “De Long Alliantie Nederland was volstrekt neutraal,” zegt hij. “Maar gaandeweg werd het bijna persoonlijk. Het onderzoek toonde de meerwaarde aan, en tóch concludeerde het ZiN dat er onvoldoende bewijs was.” Na het verschijnen van het ZiN advies, speelde de LAN een cruciale rol in het overeind houden van het NAD. Er werd een brede coalitie gevormd om de hooggebergtebehandeling te behouden. Het leidde tot een Kamerdebat…

Nieuwe koers

Al voordat er sprake was van mogelijk schrappen van hooggebergtebehandeling uit het verzekeringspakket, verkeerde het NAD in roerig vaarwater op het financiële vlak. Roldaan nam het stokje over, en het begin was erg zwaar. De ommekeer in de financiële situatie vroeg om ingrijpende keuzes. De sleutel lag uiteindelijk in het gelijktrekken van het tarief: in plaats van 40% opslag ging het centrum dezelfde prijs rekenen als de revalidatiecentra in Nederland op zeeniveau. Ook ging de opnameduur geleidelijk terug van 12 naar 8 weken.

Kantelpunt

Hans in ’t Veen, longarts en al vele jaren betrokken bij het NAD als verwijzer maar ook als lid van de indicatiecommissie voor verwijzingen, omschrijft de situatie rondom het Kamerdebat over het schrappen van hooggebergtebehandeling uit het zorgpakket van december 2019 als het absolute kantelpunt in de geschiedenis van het NAD: “Er is echt een NAD vóór en een NAD ná dat debat. Vóór die tijd was elke verwijzing als longarts ook al een gevecht met de verzekeraar, hoe sterk je argumenten ook waren. Dat horten en stoten heeft altijd bestaan rondom verwijzingen naar het NAD, al sinds ruim voor de millenniumwisseling.”

Twee uur lang debatteerde de Tweede Kamer in een verhitte sfeer, waarbij de Minister en het ZiN het zwaar te verduren kregen. Samen met de SP was een motie voorbereid dat de behandeling beschikbaar moest blijven voor patiënten, onder de noemer longrevalidatie. De motie werd mede ondertekend door 8 politieke partijen en unaniem aangenomen, letterlijk en figuurlijk om twee minuten voor twaalf uur ‘s nachts. “Het was de nacht waarin het voortbestaan van het NAD aan het dunst mogelijke draadje hing,” zegt Rolink.

Misverstand

In ’t Veen benoemt ook een misverstand dat hij maar moeilijk uitgebannen krijgt: “Er zijn nog altijd longartsen in Nederland die denken dat het NAD alleen geschikt is voor patiënten met een huisstofmijtallergie en dat revalidatie in het NAD extreem duur is. Dat is allebei niet meer waar. We weten nu dat het niet de huisstofmijt is die de doorslag geeft, maar andere mechanismen die ten grondslag liggen aan het refractair zijn van astma. En de voorheen te hoge kosten zijn gelijkgetrokken met revalidatie op zeeniveau. Die boodschap moet beter doorkomen.”

Blik op de toekomst

Nu 10 jaar na de overname telt het NAD 155 opnames per jaar – meer dan het dubbele van het aantal bij de start. Maar groei brengt ook nieuwe uitdagingen. Tim: “We hebben nu een capaciteitsprobleem. Er zijn meer aanmeldingen dan we aankunnen.” De plannen voor de komende jaren draaien daarom vooral om slimmer samenwerken. Ook wetenschappelijk onderzoek staat hoog op de agenda. Het NAD werkt hiervoor samen met het Franciscus Ziekenhuis, het AMC en nam onderzoeker Karin Fieten in dienst. “We willen preciezer weten welke patiënten de meeste baat hebben bij hooggebergtebehandeling,” zegt Roldaan. Samenwerking met de KCCL, de branchevereniging voor longrevalidatie, staat eveneens op de agenda.

Het NAD is een andere organisatie dan voorheen, kritischer ook: vorig jaar werden dertig aanmeldingen afgewezen, omdat hooggebergtebehandeling niet voor elke patiënt de beste optie is. “Het gaat nu om de juiste patiënt, op de juiste plek, voor de juiste prijs,” zegt Roldaan. In ’t Veen vat samen wat nu belangrijk is: “Rust, positiviteit en aandacht voor de pijlers van het NAD: patiëntenzorg, onderzoek en onderwijs.” Rolink sluit af met een oproep die verder reikt dan het NAD alleen: “Als eenmaal duidelijkheid ontstaat over passende zorg en de argwaan verdwijnt, is er heel veel mogelijk. Verlaat de loopgraven, praat met elkaar, en los het op een open en eerlijke manier op. Dan kunnen mooie dingen gebeuren – zoals bij het NAD.”

Dit artikel betreft een samenvatting van interview dat het NAD later deze zomer publiceert.